Kooperatiflerde Denetim, Denetim Kurulu

KOOPERATİFLERDE DENETİM

* Denetim nedir?

* Ortaklar tarafından denetim nasıl yapılır?

* Kamu kuruluş ve müesseseleri tarafından yapılan denetim nedir?

* Kooperatif üst kuruluşları tarafından yapılan denetim nedir?

* Bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetim yapılabilir mi?

* Kooperatif denetçileri yolu ile denetim nedir?

Denetim nedir?  Başlıca denetim şekilleri nedir ?

Yöneticilerin gereği gibi çalışıp çalışmadıkları ve çalışmalarında iyi niyetin hakim olup olmadığı denetim ile anlaşılır.

Türk Kooperatif Hukukunda, kooperatiflerin denetlenmesi,
-Ortaklar tarafından yapılan denetim,
-Kamu kuruluşları ve müesseseleri tarafından yapılan denetim,
-Kooperatif üst kuruluşları tarafından yapılan denetim,
-Bağımsız denetim kuruluşları tarafından yapılan denetim,
-Kooperatif denetçileri tarafından yapılan denetim olmak üzere beş yol ile olmaktadır.

****

Ortaklar tarafından denetim nasıl yapılır?

Kooperatif  yöneticilerinin amaçları doğrultusunda gösterdikleri çalışmaların yeterli olup olmadığı, ne ölçüde amaca ulaşmağa imkân vereceği, aksaklıklar varsa bunların tespiti ortakların bizzat yapacakları denetleme ile tespit edilebilir.

Ortaklar kooperatif yönetimine karşı ilgisiz kalırlar, yöneticilerin girişimlerini yakından izlemezlerse, kooperatif amacına ulaşamaz ve devlet başta olmak üzere kamu teşekküllerine yük olmağa ve sonunda dağılmağa mahkûm olur.

Kanunlarımız, kooperatif ortaklarına denetim yapmaları için yeterli hak tanımıştır.
Ortaklar kooperatifi aşağıda belirtilen olanaklardan yararlanarak denetleyebilirler.

a)Bilgi edinmek yolu ile denetim
Yönetim kurulunun yıllık gelir gider farkının dağıtım şekli hakkındaki tekliflerini ihtiva eden “yıllık çalışma raporu ve denetçiler raporu genel kurulun yıllık toplantısından en az on beş gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile kooperatif merkezinde ve varsa şubelerinde ortakların tetkikine amade tutulur” (KK. md.24/1).

Talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farkı hesaplarının birer suretinin verilmesi mecburidir (KK.md.24/2).

Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından birinin kararıyla bertaraf edilemez veya sınırlandırılamaz (KK.md.24/3).

b)Özel izin ile defterleri tetkik etme hakkı yolu ile denetim
Ortaklar gerektiğinde genel kuruldan izin kararı almak suretiyle kooperatifin ticari defterleri ve haberleşme ile ilgili hususlarını inceleyebilirler (KK.md.25/1).

c)Genel kurul toplantısına katılma yolu ile denetim
Kanun ve anasözleşme ile tespit edilen yükümlülüklerini yerine getiren ortaklar, genel kurul toplantılarına katılarak, kooperatif faaliyetleri hakkında konuşmak, önerilerde bulunmak, oyunu kullanmak suretiyle denetleme imkanı bulabilirler (KK.md.26).

d)Dava hakkı
Ortaklar, genel kurul kararlarının kanuna,anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet esaslarına aykırı olduğu iddiasıyla iptal davası açabilirler (KK.md.53).Yönetim ve denetim kurulu üyeleri aleyhine,bunların kusurlu fiilleriyle zarar verdikleri hallerde kooperatif ortakları tarafından tazminat davası açılabilir (KK.md.98/TTK.md.309,340}.

****

Kamu kuruluş ve müesseseleri tarafından yapılan denetim nedir?

Ortaklar tarafından yapılan denetim demokratik kuruluş niteliğinin gereği olmakla beraber yetersiz bulunmaktadır.

Ortakların iktisadi menfaatlerini karşılamak amacıyla kurulan kooperatiflerin başarıya ulaşmasının hayati önemi bulunduğundan Devlette yakından ilgilenmek zorunluluğunu duymuş bir yandan kooperatifçiliği teşvik ederken öte yandan çeşitli kamu kuruluş ve müesseselerini bunların denetimi ile görevlendirmiştir.

****

Kooperatif üst kuruluşları tarafından yapılan denetim nedir?

Kooperatiflerin üst kuruluşlarını oluşturmaya imkan tanıyan Kanunumuz, kooperatif üst örgütlerinin kuruluş amaçları arasına kooperatiflerin denetimini de öngören hüküm getirilmesinde yarar görmüştür (KK.md.70).Buna göre kooperatif birlikleri ve Kooperatif merkez birliklerinin de kooperatifleri denetleme yetkisi vardır.

****

Bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetim yapılabilir mi?

Bu yolla denetimde kooperatif dışında işletmelerin hesap ve işlemleri denetlemek amacıyla kurulmuş “bağımsız denetleme kuruluşlarına” başvurularak, kooperatifin bütün hesap ve kayıtları incelettirilir. Bunlar Mali Müşavirler olabilir.

****

Kooperatif denetçileri yolu ile denetim nedir? Nasıl yapılır?

Kooperatiflerde, genel kurul ve yönetim kurulundan başka kanunen bulunması zorunlu kılınmış organlardan bir tanesi de denetleme organıdır.

Kooperatifin denetleme organı Denetçiler olarak tanımlanmıştır (KK.65).Denetçiler, kendilerini bu göreve getiren kooperatif genel kurulu namına, kooperatif yöneticilerinin bütün işlem ve hesaplarını tetkik etmek (incelemek) yetkisine sahiptirler.Anasözleşme gereği zorunlu olarak 3 ayda bir denetlemeleri gerekir. Yaptıkları inceleme sonunda buldukları noksan ve hataların giderilmesi için gerekli tedbirleri almak üzere ilgili makam ve organlara haber vermek durumundadırlar.

Denetçiler çalışmalarından dolayı yalnız genel kurula karşı sorumludurlar (KK.98/TTK.350).

Digg This
Reddit This
Stumble Now!
Buzz This
Vote on DZone
Share on Facebook
Bookmark this on Delicious
Kick It on DotNetKicks.com
Shout it
Share on LinkedIn
Bookmark this on Technorati
Post on Twitter
Google Buzz (aka. Google Reader)